Kata is een Japanse term die model, stijl, vorm of database betekent. Een karate kata is een wel bepaalde opeenvolging van een aantal technieken. De meest vergelijkbare vormen die we in andere sporten terugvinden zijn, schaduwboksen, dansen en de grondoefening bij het olympisch turnen. De karateka begint met de aandachtshouding, de groet en stapt dan in een wel bepaalde richting gebruik makend van karatetechnieken.

De kata verondersteld een ingebeeld gevecht, toch kan de kata niet louter beschouwd worden als een gevecht met één of meerdere tegenstanders. Het is meer een biologische database methode dat gebruik maakt van compressie om zoveel mogelijk voorbeelden als mogelijk in het menselijk geheugen op te slaan. Deze methode van overlevering stamt uit de tijd dat iedere vorm van gevechtsport verboden was en er dus geen geschriften mochten bijgehouden worden, zo kon men de verschillende karatetechnieken van generatie op generatie overbrengen.

Kata heeft een gevoel van traditie. Het idee dat je een bepaalde vorm inoefent die al meer dan 50 jaar en in sommige gevallen meer dan 400 jaar overgebracht is van leraar op leerling is fascinerend.

Iedere kata heeft zijn eigen karakter. Sommige kata's geven een zeer sterk, stevig en robuust gevoel aan de uitvoerder. Het is alsof je door de tegenstander ploegt zoals een bulldozer die niet gestopt kan worden. Andere kata's geven een snel, licht gevoel en vereisen acrobatische bewegingen. Bij het uitvoeren van dit soort kata's is het alsof je van tegenstander naar tegenstander zweeft met een zodanige snelheid dat je de tegenstanders met moeite kan zien. Sommige kata's zijn gracieus waarbij de verschillende technieken in elkaar vloeien terwijl ander traag maar met grote spierkrachtintentie worden uitgevoerd. Dit wil niet zeggen dat de verschillen in karakter betekenen dat bepaalde kata's licht en ander zeer sterk worden uitgevoerd. Iedere techniek wordt uitgevoerd alsof hetde enige enkele techniek betreft - met de nodige intentie uitgevoerd . Het is eerder de vorm van de techniek, de snelheid en het ritme die het karakter van de kata bepalen.

Waarom is kata nuttig?

De Oosterse en Westerse geest zijn niet dezelfde. De Oosterse geest en meer bepaald de Japanse is meer gebaseerd op traditie en de connectie tussen verleden en heden. De Japanse geest staat meer open voor het verleden en aanvaard het verleden meer voor wat het is zonder meer. Daarom dat Japanners de kata meer aanvaarden als te doen zonder meer en er zich geen vragen bij te stellen. "Niet nadenken, juist doen!".
Maar de vraag is terecht. Waarom is katatraining nuttig? Shotokan training neemt de leerling van bij de meest rudimentaire basistechnieken tot de mogelijkheid om door de zaal te bewegen en de verschillende technieken in combinatie uit te voeren. De leerling leert hoe te slaan , te blokken en te trappen tegenover een tegenstander. Hij leert zich te verplaatsen ten opzichte van de tegenstander zodat hij aanvallen vermijdt of aanvallen kan manipuleren. Hij leert het gevecht met de tegenstander en al doende leert hij ook dat de eerste eenvoudige technieken ook de meest betrouwbare en efficiënte technieken zijn.

Als we onze kata's analyseren vinden we niet direct technieken terug die we kunnen gebruiken in een direct gevecht met een tegenstander. We zien onszelf afweren, draaien in een ander richting en opnieuw afweren, dit lijkt onrealistisch als je aan het gevecht denkt. En dit is waarom een aantal karate experten in het Westen zich begonnen af te vragen. Waarom is kata training nuttig? Waarom doen we dit? Er is een klare, lineare progressie in Shotokan van stoten, blokken en trappen. Van het statisch stoten, blokken en trappen tot het gebruik maken van de technieken met een bewegende partner, en van geprogrammeerde partner oefeningen tot het vrij sparren. Behoort kata dan tot deze progressie, staan ze er niet buiten? Is kata niet meer dan een soort kunst?
De waarde van kata is tweeledig. Enerzijds zijn ze een persoonlijke oefenvorm van karate en langs de andere zijde een bibliotheek van het karate. Maar kata op zich kan geen bijdrage leveren tot het kumite (gevecht met partner).

Voordelen van katatraining.

De voordelen van kata training zijn meer dan alleen oefeningen om onze gevechtskunde te verbeteren. Kata is nog altijd een vorm van schaduwboksen een goede vorm van training. Kata is een perfecte vorm voor zelftraining. Indien je alleen bent en je wenst karate te oefenen, is het heel eenvoudig je kiest één van vele kata's en voert die 20 tot 30 maal en je hebt een prima training achter de rug. Door te variëren van kata's kan je verschillende aspecten van karate inoefenen, kracht, snelheid, weerstand, lenigheid en als je meer dan een uur bezig bent geweest heb je ook flink aan je uithouding gewerkt. Ook het in groep uitvoeren van kata's heeft de nodige voldoening, ander partners geven je een referentiepunt waardoor je je kata kan verbeteren of dat je andere kan verbeteren. Het gelijktijdig uitvoeren van kata bevordert ook het groepsgevoel. De kata dwingt je om ander technieken te oefenen dan je paar favoriete technieken en geeft je de mogelijkheid om bepaalde technieken in een ander perspectief te zien. Kata is ook mooi om te doen en te zien.

Door kata komen we in contact met technieken die we anders nooit zouden ontdekken. Bijvoorbeeld een bokser doet enkel zijn eigen schaduwboksen creatie, kata dwingt ons om iemand anders ideeën van schaduwboksen te oefenen. Hierdoor vermijden we dat we te eng bezig zijn en slechts onze favoriete technieken inoefenen maar dat we iets nieuws leren. De kata behoed ons van het terug uitvinden van het wiel. Hoeveel van ons zouden gedacht hebben aan de sprong in Unsu of bepaalde technieken in Jion zonder onze kata? De kata dwingt je niet alleen je eigen doelen te bereiken maar ook die van iemand anders.

Waarschijnlijk is het meest belangrijk in kata, het ontdekken van de toepassingen die kunnen gebruikt worden in het gevecht. Al is de kata op zich geen goede vorm van gevechtstraining, het is wel een database waar we oneindig kunnen putten om onze gevechtssituaties te verbeteren. Is de interesse als beginneling in kata maar matig wees gerust na 20 jaar van training zal die interesse er wel zijn.

Het is duidelijk dat kata training zijn nut heeft als je ziet hoeveel kata's Okinawa zijn ontsnapt om in Japan en de rest van de wereld geoefend te worden. Er zijn ongeveer 150 kata's die vandaag de dag in de Okinawa en Japanse karate stijlen worden beoefend. In het Shotokan karate kunnen we zeggen dat we er slechts een 26 tal beoefenen. Maar als we die allemaal kennen belet ons niemand om kennis te maken met kata's uit andere stijlen.